İŞ HUKUKU

İş Sağlığı Güvenliği ve İş Hukuku

İş Sağlığı ve Güvenliğinin Türk Mevzuatındaki Dayanakları

– Anayasa,

–  Uluslararası Sözleşmeler

–  Yasalar,

– Tüzükler,

–  Yönetmelikler,

– Tebliğler, Genelgeler, vs

  • İş sağlığı ve güvenliği konusunda devlet, işçi ve işveren kesiminin birbirinden farklı ancak birbirini tamamlayan görevleri vardır.

DEVLET —— MEVZUAT YAPMA, TEŞKİLATLANMAİ DENETİM, YAPTIRIM UYGULAMA

İŞVEREN —— ÖNLEM ALMA

İŞÇİ           —— ALINAN ÖNLEMLERE UYMA

T.C. ANAYASASI

Madde 2: T.C. Sosyal bir hukuk devletidir.

Madde 17 : Herkes yaşama hakkına sahiptir.

Madde 50: Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedenen yetersizliği olanlar, çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.

Madde 56 : Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.

Madde 60 : Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir.

ÖZÜRLÜ, ESKİ HÜKÜMLÜ VE TERÖR MAĞDURU ÇALIŞTIRMA ZORUNLULUĞU

Madde 30 – ( Değişik madde: 15/05/2008  5763 S.K/2.md.)

İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü, kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhî durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır.

DEVLET KADEMELERİNDE İSG İLE İLGİLİ TEŞKİLATLANMA

¢  ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI

¢  SAĞLIK BAKANLIĞI

¢  ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI

¢  MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI

¢  İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

¢  BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI

¢  ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI

¢  BELEDİYELER

¢  TSE

¢  ATOM ENERJİSİ KURUMU

ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI

  • İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL  MÜDÜRLÜĞÜ, (MEVZUAT-KONTROL EĞİTİM vb.)
  • İŞ TEFTİŞ KURULU BAŞKANLIĞI,(DENETİM)
  •  İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ MERKEZİ (İSGÜM), (ÖLÇÜM -LABORATUVAR)
  •  ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (ÇASGEM),(EĞİTİM-SEMİNER)

Birimleri ile iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki görevlerini yürütür.

İş Kanunu’nun amacı, işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. İş Kanunu ile işverene iş sağlığı ve güvenliği konusunda, işçileri eğitme, gereken her türlü önlemi almak, bilgilendirme ve denetleme yükümlülüğü getirilmiştir.

4857 SAYILI İŞ KANUNU 10.06.2003

6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU İSE  20.06 2012 tarihinde  resmi gazetede yayınlanmıştır.

4857 SAYILI İŞ KANUNU

Amaç ve kapsam

MADDE 1 – Bu Kanun’un amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin, çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.

Bu Kanun, istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine, faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.

İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, bildirim gününe bakılmaksızın bu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar.

İş Kanunu Kapsamına Girmeyen İşler (İstisnalar)

MADDE 4 – Aşağıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz;

a) Deniz ve hava taşıma işlerinde,

b) 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde,

c) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,

d) Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,

e) Ev hizmetlerinde,

f) İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere çıraklar hakkında,

g) Sporcular hakkında,

h) Rehabilite edilenler hakkında,

ı) 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde.

6331 SAY. İSG KANUNU KAPSAMINA GİRMEYEN İŞLER  (Resmi Gzt. : 20.06.2012)  

MADDE 2 – (1) Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.

(2) Ancak aşağıda belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz:

a) Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri.

b) Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.

c) Ev hizmetleri.

çÇalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.

d) Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.

İşverenin Genel Yükümlülüğü  (6331 /Md. 4)      

(1) İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;

a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.

ç) Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.

d) Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.

(2) İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

(3) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.

(4) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

İŞÇİ: Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi denir.

İŞVEREN: İşçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren denir.

İŞ İLİŞKİSİ: İşçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye denir.

İŞ SÖZLEŞMESİ: Bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. İş sözleşmesi, Kanun’da aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tâbi değildir.

SÜRESİ BİR YIL VE DAHA FAZLA OLAN İŞ SÖZLEŞMELERİNİN YAZILI ŞEKİLDE YAPILMASI ZORUNLUDUR.

Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, süresi belirli ise sözleşmenin süresini, fesih halinde tarafların uymak zorunda oldukları hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür.

Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli iş sözleşmelerinde bu fıkra hükmü uygulanmaz.

İş sözleşmesi iki aylık süre dolmadan sona ermiş ise, bu bilgilerin en geç sona erme tarihinde işçiye yazılı olarak verilmesi zorunludur.

İŞYERİ: İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla sağlanmış bulunan maddî olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir. Bağımsız olarak çalışılmayan, avlu, depo, muayenehane, kreş, irtibat büroları gibi yerler “eklenti” olarak nitelendirilmekte ve işyerinden sayılmaktadır.

İŞVEREN VEKİLİ: İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir. Yani, işyerinin tamamının ya da bir kısmının sevk ve idaresini üstlenmiş olan kişi işveren vekilidir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren sorumludur.

ALT İŞVEREN: Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal ve hizmet üretimine ilişkinyardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde çalıştıran işveren ile onun iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanun’dan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

Alt İşveren Şartları

1. Yapılacak işin yardımcı işler kapsamında olması,

2. Asıl işin bir bölümünde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler olması,

3. İşçilerin sadece o işyerinde çalıştırılması.

Düzenlemeye uyulmaması halinde, alt işverene verilen işlerde çalışan işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılacaklardır. Asıl işverenin sorumluluğu asıl işveren, alt işverenin işyerinde çalıştırmış olduğu işçilerin yasal haklarından müteselsilen sorumludur.

İŞVERENİN BORÇLARI

1. Ücret Ödeme Borcu

2. İşçiyi Koruma Borcu

– İSG Önlemleri

3. Eşit Davranma Borcu

4. Diğer Borçları

– Tatil Kullandırma  – Yıllık İzin Verme – Ara Dinlenmesi

Ara Dinlenmesi

Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;

a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,

b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,

c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilir. Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.

İŞÇİNİN BORÇLARI

  1. İş Görme Borcu
  2. Talimatlara Uyma Borcu
  3. Sadakat Borcu
  4. Rekabet Etmeme Borcu

Eşit davranma ilkesi anayasa’da düzenlenen bu hüküm iş yasası’na taşınmıştır.Buna göre, işe almada,
1. Dil, ırk, cinsiyet, din vb. Ayırım yapılmayacaktır.
2. Esaslı bir neden olmadıkça işçiler arasında sözleşme türüne göre farklı işlem yapılmayacaktır.
3. Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle düşük ücret verilemeyecektir.

Aksine davranışta yoksun bırakılan haklar ile birlikte işçinin dört aya kadar ücreti tutarında tazminat talep edilebilecektir. (4857/md. 5) Bu kuralın bir istisnası vardır: İşverenin  ekonomik, teknolojik ve iş organizasyonu nedeniyle fesih hakkı.

İŞ GÜVENCESİ NEDİR?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. Maddesi, 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az 6 ay kıdemi olan işçilere  koruma getirmiştir:

– İşçilerin işten çıkartılmasında mutlaka gerekçe gösterilecektir.

– Tazminatı verilerek çıkartılsa dahi, işçi  haksız sebeple çıkarıldığını iddia ederek işe iadesini isteyebilecektir.

FESİH VE TAZMİNAT ÖDEME HALLERİ

İşçinin hizmet akdi İKİ TEMEL NEDENLE FESHEDİLEBİLEBİLİR:

1.  Haklı sebeplerle (derhal) fesih,

2.  Yasal anlamda geçerli diğer sebeplerle fesih.(4857   Md. 18, 24 ve 25 )

Haklı sebeple (derhal) fesih,

I.    Sağlık sebepleri,

II.   Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri,

III- Zorlayıcı sebepler,

IV-  İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci Madde’deki bildirim süresini aşması.

(NOT: İlk 3 sebep hem işçi hem de işveren için geçerlidir.)

FESİHTE YASAL SÜRELER

MADDE 17. – Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

İş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,

d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

YAPTIRIM

Bir işçi, belirlenmiş iş güvenliği kurallarına ısrarla uymaz ise,  kendi isteği ile veya savsaması yüzünden işin güvenliğini, kendisinin ve/veya diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye düşürürse, işveren bildirim süresini beklemeksizin iş akdini tazminatsız olarak fesh edebilir.

(İş Kanunu Madde 25)

FESİHLE İLGİLİ BİR YARGITAY İÇTİHADI

Yargıtay’a göre;

Yanıcı maddeyle çalışan arkadaşının yanında sigara yakarak onun yaralanmasına neden olan işçinin bu davranışı derhal fesih nedeni oluşturur.

İşverenin haklı nedenle fesih hakkını kullanabilmesi için mutlaka bir zararın meydana gelmesi de gerekli değildir. İşçinin davranışının işyerindeki iş güvenliğini tehlikeye düşürmüş olması yeterlidir.

İşçinin davranışı kendi sağlığına ve güvenliğine zarar verecek nitelikteyse, haklı nedenle fesih hakkına yol açacağı kabul edilmektedir. Yargıtay işçinin toz maskesi kullanmayı reddetmesini de haklı fesih nedeni saymıştır.

İŞİN DURDURULMASI   (6331 /Md. 25)

(1) İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.

Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.

(2) İş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet, iş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili iş müfettişinin tespiti üzerine gerekli incelemeleri yaparak, tespit tarihinden itibaren iki gün içerisinde işin durdurulmasına karar verebilir.

Ancak tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi hâlinde; tespiti yapan iş müfettişi, heyet tarafından karar alınıncaya kadar geçerli olmak kaydıyla işi durdurur.

(3) İşin durdurulması kararı, ilgili mülki idare amirine ve işyeri dosyasının bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bir gün içinde gönderilir. İşin durdurulması kararı, mülki idare amiri tarafından yirmidört saat içinde yerine getirilir. Ancak, tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi nedeniyle verilen işin durdurulması kararı, mülki idare amiri tarafından aynı gün yerine getirilir.

(4) İşveren, yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde, yetkili iş mahkemesinde işin durdurulması kararına itiraz edebilir. İtiraz, işin durdurulması kararının uygulanmasını etkilemez. Mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde karara bağlar. Mahkeme kararı kesindir.

(5) İşverenin işin durdurulmasını gerektiren hususların giderildiğini Bakanlığa yazılı olarak bildirmesi hâlinde, en geç yedi gün içinde işyerinde inceleme yapılarak işverenin talebi sonuçlandırılır.

(6) İşveren, işin durdurulması sebebiyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURULU

(6331 SAY. İSG KN. MD. 22)

Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun kurul kararlarını uygular.

Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (6331 /Md  13)

(1) Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı  işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.

(2) Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.

(3) Çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda birinci fıkradaki usule uymak zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Çalışanların bu hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.

(4) İş sözleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda, tabi   hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir. Toplu sözleşme veya toplu iş sözleşmesi ile çalışan kamu personeli, bu maddeye göre çalışmadığı dönemde fiilen çalışmış sayılır.

(5) Bu Kanunun 25 inci maddesine göre işyerinde işin durdurulması hâlinde, bu madde hükümleri uygulanmaz.

ASGARİ ÇALIŞMA YAŞI

Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.

ÇOCUK VE GENÇ İŞÇİLERİN ÇALIŞTIRILMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK (RESMİ GZT.: 06.04.2004/25425)

– Çocuk işçi : 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi,  (15)

– Genç işçi : 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış kişi,  (16,17,18)

– Asgari yaş: 15

Ek-1Çocuk İşçilerin Çalıştırılabilecekleri Hafif İşler  (15 yaş)

1. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve, sebze, çiçek toplama işleri,

2. Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri,

3. Esnaf ve sanatkarların yanında satış işleri,

4. Büro hizmetlerine yardımcı işler,

5. Gazete, dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç),

6. Fırın, pastane, manav, büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler,

7. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri,

8. Kütüphane, fuar, panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç),

9. Spor tesislerinde yardımcı işler,

10. Çiçek satışı, düzenlenmesi işleri.

EK-2: GENÇ İŞÇİLERİN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ İŞLER  (16-18 YAŞ)

4. Kasaplarda yardımcı işler,

5. Çay işlemesi işleri,

7. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler,

11. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler,

12. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri,

13. İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işle

15. Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri,

16. Yorgancılık, çadır, çuval, yelken ve benzeri eşyaların imalatı işleri

23. Balıkhane işleri,

24. Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler,

25. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen   istifleme ve benzeri işler.

EK 3: 16 YAŞINI DOLDURMUŞ FAKAT 18 YAŞINI BİTİRMEMİŞ GENÇ İŞÇİLERİN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ İŞLER (17-18 YAŞ)

1. Toprağın pişirilmesi suretiyle imal olunan kiremit, tuğla,  boru, pota, künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri.

2. Kurutma ve yapıştırma işleri, kontrplak, kontratabla, yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işleri.

5. Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. (PVC’nin imali ve PVC’den mamül eşyaların yapımı hariç)

6. Mensucattan hazır eşya imali işleri (Perde, ev tekstili, otomobil ürünleri ve benzerleri).

7. Kağıt ve odun hamuru üretimi işleri.

9. Kağıt ve kağıt ürünlerinden yapılan her türlü eşya ve malzemenin imali işleri.

10. Zahire depolarındaki işler ile un ve çeltik fabrikalarındaki işler.

11. Her türlü mürekkep ve mürekkep ihtiva eden malzeme imali işleri.”

SAĞLIK GÖZETİMİ (6331 /MD. 15)

(1İşveren;

a) Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.

b) Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır:

Iİşe girişlerinde.

IIİş değişikliğinde.

IIIİş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde.

IVİşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.

(2) Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.

(3) Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları, işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden alınır. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir.

(4) Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.

(5) Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık bilgileri gizli tutulur.

İSG İLE İLGİLİ BAZI YÖNETMELİKLER

Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik

Kanserojen ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik

Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik

İŞ KAZASI (TANIMLARI):

A- ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (ILO ) :

“ Önceden planlanmamış, bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan, etrafa zarar verecek nitelikteki olay”

B-DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO) :

“Önceden planlanmamış, çoğu  yaralanmalara, makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan olay “

TÜRK HUKUKU’NDA İŞ KAZASININ TANIMI

Borçlar Kanunu ve İş Kanunu’nda iş kazası tanımı bulunmamaktadır.

Sadece 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nda bu husus yer almaktadır. Bu Kanun’da da iş kazasının tanımı yapılmaktan çok, bir olayın hangi “durumlarda” iş kazası sayılacağı, “yer ve zaman” koşullarıyla sınırlayarak belirtmektedir.

C- ÜLKEMİZDE İŞ KAZASI TANIMI 5510 SAYILI YASA’NIN 13. MADDESİ’NDE YER ALMAKTADIR. (506 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR YASASI’NIN İSE 11/A MADDESİ’NDE)

Bu tanıma göre iş kazası, aşağıdaki  hal ve durumların birinde meydana gelen , sigortalıyı  hemen veya sonradan bedence ve ruhça zarara uğratan olaydır:

  1. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
  2. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş dolayısıyla, sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş dolayısıyla,
  3. Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
  4. Emzikli sigortalı kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
  5. Sigortalının, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidişi ve gelişi sırasında.

Bir kazanın iş kazası olarak nitelenmesi, kazaya uğrayanın haklarının iş yasaları çerçevesinde değerlendirilmesini sağlar.

İŞ KAZASI MEYDANA GELDİKTEN SONRA İZLENENEN HUKUKİ SÜREÇ

  1. BİLDİRİM ZORUNLULUĞU
  • İş kazası olayı, kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmelidir.
  • İş kazası olayı SGK’ na, olayın meydana gelmesinden itibaren  3 iş günü içinde bildirilmelidir. (6331 Md 14 ;  5510  Md.13)

 İŞ KAZASI MEYDANA GELDİKTEN SONRAKİ CEZAİ DURUM

  • Türk Ceza Kanunu Açısından(Taksirle Ölüme Neden Olma, Taksirle Yaralanmaya Neden Olma)
  • İş Kanunu Açısından/Borçlar Kanunu Açısından

-Maddi Tazminat (İş Göremezlik-Destekten Yoksun Kalma)

-Manevi Tazminat

  • Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Açısından (Rücu Tazminatı)

İŞVERENLERİN HUKUKİ SORUMLULUĞU

İşverenler Tarafından Ödenecek Tazminatlar

◦Maddi Tazminat

-İş Göremezlik Tazm.

-Destekten Yoksun Kalma Tazm.

◦Manevi Tazminat

◦Rücu Tazminatı

İşçilerin Çalışmaktan Kaçınabilme Hakkı

İş Sözleşmesinin Haklı Nedenlerle İşçi Tarafından Feshedilebilmesi  

İŞVERENLERİN CEZAİ SORUMLULUĞU

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Ölüm ve Yaralama Suçları

◦ Taksirle ölüme sebebiyet verme : 2 yıldan 6 yıla kadar hapis

◦ Taksirle yaralamaya sebebiyet verme : 3 aydan 1 yıla kadar hapis

İnşaat ve Yıkımla ilgili Emniyet Kurallarına Uymama

İnşaat veya yıkım faaliyeti sırasında, insan hayatı veya beden bütünlüğü  açısından gerekli olan tedbirleri almayan kişi, 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası veya  adlî para cezası ile cezalandırılır.

Ceza Hukuku Açısından Sorumluluk

Cezai sorumluluk,  kusurlu davranışın sonucudur.

‘Kusurlu davranış’ (TAKSİR) söz konusu ise;

Kasıt: Kişinin hukuka aykırı olarak, sonucu bilerek ve isteyerek hareket etmesidir.

İhmal: Hukuka aykırı sonucu istememekle birlikte bu sonucu önlemek için durumun gerektirdiği dikkat ve ihtimamı göstermemesidir.

Sanıklar olumsuz davranışlarının oranı ölçüsünde cezalandırılırlar.

CEZA DAVALARINDA KUSUR TESPİTİ

Ceza davalarında, suçların şahsiliği prensibi gereğince, kusurlar ve cezalar gerçek kişilere verilir. (Şirket Ortakları, Yöneticiler, Gen.Mdr,Fab.Mdr., Mühendis, Formen v.b.)

Ceza davalarında, kusurlar ve cezalar, tüzel kişilere (şirket veya kurum) verilmez.

CEZA DAVASI –YARALANMA

Taksirle, fakat kasıt olmaksızın, başkasının yaralanmasına veya sağlık kaybına  neden olunmuşsa, ilgili Cumhuriyet Savcılığı tarafından, Sulh Ceza Mahkemelerinde,

3 Aydan- 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırma için dava açılır. Dava açılması,  ağır yaralanmalar hariç,  şikayete bağlıdır. (TCK 89 )

KAMU (CEZA) DAVASI- ÖLÜMLÜ

Taksirle, fakat kasıt olmaksızın, bir kişinin ölümüne neden olunmuşsa, ilgili Cumhuriyet Savcılığı tarafından, Asliye Ceza Mahkemelerinde,

2 yıldan- 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırma için dava açılır. Dava kamu davası niteliğindedir ve şikayete bağlı değildir. (TCK 85 )

İŞ KAZASI SONUCU YARALANAN İŞÇİNİN, ŞAYET ÖLMÜŞSE YAKINLARININ AÇABİLECEKLERİ TAZMİNAT DAVALARI

Maddi Tazminat

BORÇLAR KANUNU, MD. 49

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Maddi zararlar iki başlık altında toplanabilir:

Çalışma Gücünün Kaybından Doğan Zararlar

Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Zararlar

A- İş Göremezlik Tazminatı

Çoğu iş kazalarında, işçi ya tamamen, ya da kısmen iş göremez hale gelmekte, yahut beden ve ruh sağlığı bakımından çalışmasını aynen sürdürmekle birlikte, daha çok çaba harcamak zorunda kaldığı için yıpranmaktadır.

B- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Ölüm nedeni ile Borçlar Kanunu’nun 55. Maddesi kapsamında hükmolunan tazminattır.

(Yargıtay içtihadı)

” Yoksun kalanlarla ölenin yaşayabilecekleri muhtemel süre içinde, ölenin çalışıp kazanabileceği süredeki kazancı tutarından davacılara ayırıp ileride yapabileceği yardımın tutarının peşin ve toptan ödetilmesinden ibarettir.”

Manevi Tazminat

İş kazasına uğrayan işçi beden ve ruh sağlığının bozulması sonucu, elem ve ızdırap çekecektir. Duyulan elem ve acı ise manevi tazminat hakkı doğurmaktadır. Tazminat isteme hakkı,  bedensel ve ruhsal zarara maruz kalan kimseye, ölümü halinde ise ailesine aittir.

İş kazası sonucu fiziksel veya psikolojik zarara uğrayan işçinin veya ölümü halinde  ailesinin çektiği acı, sıkıntı ve ızdırap için hakim takdiri ile manevi tazminat tutarı belirlenir ve işverene ödettirilir.

Manevi tazminatta bir hesaplama yöntemi bulunmayıp, iş kazasının neden olduğu zararın büyüklüğüne göre tamamen hakimin takdir ettiği bir tutar söz konusudur.

SİGORTA HUKUKU AÇISINDAN SORUMLULUK

Bu davalar, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili Maddeleri uyarınca SGK Başkanlığı’nın açmış olduğu rücu davalarıdır. Bu uygulama ile, SGK Başkanlığı sigortalısına iş kazası sonucu gerekli yardımları yaptıktan sonra, bunları işverene ve üçüncü kişilere kusurları nispetinde rücu ettirmeyi amaçlamaktadır.